V Kongres Mediewistów Polskich. Recepcja i odrzucenie. Kontakty międzykulturowe w średniowieczu

V Kongres Mediewistów Polskich

Recepcja i odrzucenie

Kontakty międzykulturowe w średniowieczu

20-24.09.2015 Rzeszów

Kongresy Mediewistów Polskich to najważniejsze spotkania polskich badaczy średniowiecza, organizowane od kilkunastu lat z inicjatywy Stałego Komitetu Mediewistów Polskich. Stanowią one platformę wymiany doświadczeń badawczych i najnowszych osiągnięć przedstawicieli różnych dyscyplin badających średniowiecze, w tym historyków, archeologów, historyków sztuki, filologów, religioznawców, ale także reprezentantów nauk przyrodniczych, współpracujących z humanistami w badaniach mediewistycznych.

Dotychczas odbyły się cztery spotkania, zorganizowane w ważnych ośrodkach polskiej mediewistyki: Toruniu (2002), Lublinie (2005), Łodzi (2008) i Poznaniu (2011). Publikacje będące ich rezultatem ukazały się drukiem i dziś stanowią znaczący wkład w polską oraz międzynarodową humanistykę.

Szczytną i owocną tradycję wcześniejszych spotkań pragnie kontynuować rzeszowskie środowisko naukowe. Fundacja Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego we współpracy z Wydziałem Socjologiczno-Historycznym Uniwersytetu Rzeszowskiego podjęła się zorganizować kolejny, piąty już Kongres Mediewistów Polskich w Rzeszowie. Historyczny kontekst regionu południowo-wschodniej Polski, samo położenie Rzeszowa oraz naukowy dorobek pracowników Uniwersytetu Rzeszowskiego predestynują do podjęcia tej inicjatywy oraz skierowania uwagi badaczy na tytułowy problem kontaktów międzykulturowych na pograniczu Europy Centralnej i Wschodniej.

V Kongres Mediewistów Polskich skoncentrowany będzie na interdyscyplinarnych badaniach kontaktów międzykulturowych w średniowieczu. Tak szeroki krąg zagadnień wymaga rozpatrzenia na wielu płaszczyznach, co umożliwi bogaty wachlarz tematyczny kilkunastu sesji naukowych, wpisanych w program Kongresu. Inicjatywa ta dostarczy nowych, istotnych impulsów do badań nad tematami dotąd marginalizowanymi, związanymi z przełomem starożytności i średniowiecza. Zapewnia także przestrzeń do dyskusji nad najnowszymi trendami metodologicznymi w zakresie nauk humanistycznych i przyrodniczych, związanych z badaniami mediewistycznymi. Mamy nadzieję, że V Kongres Mediewistów Polskich ożywi dyskurs naukowy nad tytułową problematyką, w kontekście kontaktów między elitami władzy, grupami społecznymi i organizacjami politycznymi, w sferze relacji uchwytnych w warstwie kultury duchowej i materialnej.

Program Kongresu

Księga Abstraktów

Więcej informacji na stronie V Kongresu Mediewistów Polskich

Advertisements

Chrzest Olafa Tryggvasona

Constructing Masuclinity in Old Norse Society

Conference programme and abstracts of papers are in the file below.

Program Konferencji wraz z abstraktami znajduje się w pliku poniżej.

Constructing-Masculinity-in-Old-Norse-Society

VI spotkanie dyskusyjne w roku akademickim 2014/2015 pt. „Pólútasvarf. Bizantyjska zagadka od Snorriego Sturlusona”

Zdjęcia: Klaudia Karpińska

Pólútasvarf. Bizantyjska zagadka od Snorriego Sturlusona

Projekcja filmowej adaptacji Gísla saga – Útlaginn

Historia Islandii. Od przekazów Pyteasza z Marsylii do utraty niepodległości

IV spotkanie dyskusyjne w roku akademickim 2014/2015 pt. „Yggdrasill – symbolika skandynawskiego drzewa”

Zdjęcia: Klaudia Karpińska

Yggdrasill – symbolika skandynawskiego drzewa

III spotkanie dyskusyjne w roku akademickim 2014/2015 pt. „Biesiada u Odyna, alkohol w pogańskiej Skandynawii”

Tematem trzecich obrad dyskusyjnych w ramach „Spotkań Nordystycznych” był alkohol w pogańskiej Skandynawii. „Biesiadę u Odyna”, która odbyła się w środę, 12 listopada 2014 r., moderował Łukasz Traczyk. Gościem był dr Karol Kollinger. Spotkanie rozpoczęło się w IH UR, jednak po chwili namysłu grono zebranych prawie jednogłośnie podjęło decyzję, żeby przenieść się w inne miejsce spotkań twórczych.

Nie zważając na zgiełk, panujący w tym miejscu, rozpoczęliśmy nasze obrady. Łukasz przedstawił plan spotkania:

  • powiązania alkoholu z mitologią, a w szczególności z Odynem;
  • etymologia i nomenklatura alkoholu w średniowiecznej Skandynawii;
  • alkohol – część skomplikowanego systemu komunikacji międzyludzkiej;
  • „wspólne picie”.

Dyskusja rozpoczęła się od przedstawienia związków bogów, a w szczególności Odyna, z alkoholem. Na początek Łukasz zacytował Grímnismál:

„Geri i Freki – to wilki, żywi je wojowniczy                Gera ok Freka seðr gunntamiðr

Sławny Herjafadir                                                          hróðigr Herjaföður;

Lecz sam jedynie winem                                              en við vín eitt

Odin triumfujący wiecznie żyje”                                  vápngöfugr Óðinn æ lifir

 (Grímnismál, 19)

„Heidrun zwie się koza, co w halli stoi,                      Heiðrún heitir geit, er stendr höllu á

Laeradu gałązki ogryza,                                              ok bítr af Læraðs limum;

Wiadro ma wypełnić jasnym miodem –                  skapker fylla hon skal ins skíra mjaðar;

Nie wyczerpie się napój”                                           kná-at sú veig vanask

 (Grímnismál, 25)

            Związek mitologii z alkoholem wydaje się być ścisły, bowiem co rusz widać, jak autorzy pieśni eddaicznych włączają go w swoje dzieła. W podanych fragmentach Odyn jawi się nam jako bóg żyjący winem, ciągle się nim pojący. Z kolei w jego halli, w której przebywają zmarli einherjar, jest także koza Heidrun, z której wymion wypływa miód. Zadaniem wojowników siedzących w halli Odyna było ucztowanie przez cały dzień (pijąc i jedząc), żeby potem mogli pójść do walki. Poemat ukazuje podstawowy sposób myślenia ludzi, żyjących w tamtych czasach, i idealny świat wojowników. Przedstawia on ucztowanie jako ekwiwalent dobrobytu, spokoju i łatwego życia. Alkohol jest złączony z walką i wojownikami, gdyż pomaga w bitwach. Ponadto Picie z bogami działa na tej samej zasadzie co dzielenie się alkoholem z własną społecznością. Jest to proces kontynuacji zawiązywania relacji z bóstwami.

Już same początki kosmogonii skandynawskiej związane są z alkoholem. W Skaldskaparmal Asowie i Wanowie po wojnie plują do naczynia, z którego narodzi się Kvasir, z jego krwi zaś powstać ma miód Odrerir (Rudolf Simek utrzymuje, że odrerir nie oznacza naczynia tylko płyn). Samo zaś imię Kvasir według Simka jest związane z norweskim i duńskim kvase, oznaczającym ‘miażdżyć’, ‘zgniatać’ i ma mieć konotacje z sokiem ze zmiażdżonych owoców. Miód przejął olbrzym Suttungr i dał go swojej córce Gunnlodr. O tym jak ważny dla bogów był miód świadczy to, jak bardzo pragnęli go oni odzyskać. Jest to opisane w Hávamál, we fragmencie, w którym Odyn zakrada się do olbrzymów:

„Gunnlod dała mi na złotym łożu                    Gunnlöð mér of gaf gullnum stóli á

Napój drogiego miodu;                                     drykk ins dýra mjaðar;

Źle jej potem odpłaciłem                                 ill iðgjöld lét ek hana eftir hafa

Za jej wierne serce                                          síns ins heila hugar,

Za jej wielką boleść”                                        síns ins svára sefa.

 (Hávamál, 104)

„Przysięgę na pierścień przecież Odin złożył.                      Baugeið Óðinn, hygg ek, at unit hafi;

Któż wierzyć będzie jego obietnicom?                                  hvat skal hans tryggðum trúa?

Suttunga oszukał, ukradłszy mu napój,                               Suttung svikinn hann lét sumbli frá

Gunnlodę zostawił w płaczu.”                                                ok grætta Gunnlöðu.

 (Hávamál, 109)

Miód Kvasira odpowiada za przemianę mężczyzn w skaldów i nauczycieli, i ma wzajemne, bezpośrednie powiązania z mądrością. Według jednej z koncepcji mądrość może charakteryzować tylko niektórych ludzi jako specjalnie do tego uzdolnionych (dotyczy to także tych, którzy posiadają wiedzę o bogach i magii). Samo imię Odyna wywodzić się ma od semantycznego znaczenia wyrazu Odredir, tj. ‘mądrość’, mającego powiązania ze śmiercią, ale także z miodem, a więc z alkoholem. Nasuwa się wniosek, że alkohol ma związki z Odynem, a co za tym idzie z boskim światem i z rozległą mądrością. Jeśli przyjąć, że Kvasir jest uosobieniem alkoholu, oznaczałoby to, że pełni on główną rolę w zawiązaniu paktu między Asami i Wanami, które być może dokonało się poprzez wspólne picie.

Po wspólnym objaśnieniu kwestii mitologicznych przeszliśmy do omówienia znaczenia i etymologii pojęcia ‘picie’. W źródłach występuje wiele odniesień do „picia”, w szczególności związanych ze sposobem konsumowania alkoholu. Określenie „drykkja” posiada kilka znaczeń: wspólne picie, biesiada, zawody pijackie.

            Dyskusję wywołało proste pytanie Karola: “co pito w średniowiecznej Skandynawii?” Odpowiedź poniekąd daje nam Edda starsza, w której w Alvíssmál czytamy:

Powiedz mi, Alvis! Gdyż wszystko co żywych dotyczy                                        Segðu mér þat, Alvíss öll of rök fira

– Mniemam jest ci wiadome, Karle!                                                                        vörumk, dvergr, at vitir -:

Jak zwie się piwo, co piją syny pokoleń                                                                  hvé þat öl heitir,

W każdym ze światów?                                                                                            heimi hverjum í?

Piwem zwie się u ludzi, ałusem u Asów,                                                                Öl heitir með mönnum,

Oszałamiającym olem zwą je Wanowie,                                                                 en með ásum bjórr,

Napojem reninerów – Jotny, miodem – tamci z Helju                             kalla veig vanir, hreinalög jötnar, en í helju mjöð,

Ucztą zwą je Suttunga syny.                                                                          kalla sumbl Suttungs synir.”

  (Alvísmál, 34)

            Dzięki temu pytaniu oraz zacytowanemu fragmentowi z Eddy, przeszliśmy do dyskusji na temat rodzajów alkoholu w średniowiecznej Skandynawii.

Wino (vín) i miód (mjöðr)

Ale (öl) i piwo (bjórr)

Kwas (sýra)

            Remigiusz zwrócił uwagę, że warto przyjrzeć się także słownictwu, które związane jest z piciem alkoholu. Nie jest ono nazbyt skomplikowane i zawiera głównie słowa dwuczłonowe, powstające z połączenia terminów „kappát” i „drykkja”, z innymi wyrazami. Wyraz „drykkja” (drukkinn) oznacza „zawody w piciu”, „bankiet” a także „hulankę” (Cleasby&Vigfusson). Termin „picie: (drekka) był częściej używany z określeniami, wskazującymi na sposób picia lub porę picia. Mamy więc: poranne picie, wieczorne picie itd. Do picia używane były przeważnie rogi (horn). Wyrażenie drekka horn oznaczało wypicie rogu, opróżnienie rogu, czy też po prostu naczynia. Można było również pić na różne sposoby, samemu (drekka ein-menning) lub w towarzystwie, nawet „dwóch na dwóch” (drekka tvimenning). Drekka Fast oznacza ni mniej ni więcej tylko ciężkie, mocne picie. Picie bez umiaru to drekka úmælt. Ktoś, kto był wielkim pijakiem (nieraz także w sensie sportowym), nazywany był drykkju-maðr. Gdy widzimy tak obszerną nomenklaturę, nie dziwi fakt istnienia wyrażeń göngu-drykkja. kappdrykja, które oznaczają zawody pijackie.

            Te ostatnie częste były w sagach i miały rozmaity przebieg. Już w mitologii Thor ma jednym haustem wypić róg podany mu przez Utgarda-Lokiego, jednak nie jest w stanie tego dokonać, gdyż nie wie, że pije całą wodę morską (Snorra Edda). Znany jest też fakt picia na uczcie z długiego rogu, polegającego na tym, że kto nie opróżni rogu na raz musi płacić słudze, a kto się wstrzyma od podjęcia próby, nazwany zostanie tchórzem (Þorsteinn þáttr bæjarmagns, 7).

Róg pitny, Þjóðminjasafn Íslands, Reykjavík, (fot. Remigiusz Gogosz)

Wspólne picie to motyw pojawiający się także we wspomnianej już opowieści o Gunnlodzie, w której czytamy, że kobieta poi miodem Odyna. Uważa się, że to zachowanie mogło być symbolem zaślubin. Wspólne picie to bardzo częsty motyw podczas zawierania pewnych umów czy kontraktów. Alkohol był istotną częścią skomplikowanego systemu komunikacji międzyludzkiej. Był obecny zawsze wtedy, gdy dochodziło do wymiany podarunków, odbywały się uczty, zaślubiny, uroczystości religijne czy inne formalne wydarenia. Alkohol był formą zaproszenia do przyjaźni, zawsze gdy proponowano komuś wspólne picie oznaczało to zaufanie do danej osoby. Organizacja uczt była dla możnych sposobem na zyskanie wpływów nad swoją społecznością, co jednocześnie oznaczało także konieczność darowywania hojnych prezentów. Dzięki temu właśnie dochodziło do rozwoju grup społecznych. Jako że więzy rodzinne były bardzo istotne i było pomyślnie, jeśli jarl był powiązany rodzinnie ze swoim otoczeniem, często uznawano fikcyjne pokrewieństwo oparte na wspólnej walce czy wyznawanej polityce. Poddani, gdy pragnęli być jak najbliżej władcy, pili z nim alkohol co symbolizowało zawieranie więzów krwi. Wspólne picie miało więc znaczenie socjologiczne, ale także kultowe, ponieważ upojenie alkoholowe było pewnego rodzaju medium w kontakcie z bogami.

Bardzo interesującym i ożywczym dla obradujących okazał się motyw związków kobiety z alkoholem. Łukasz przedstawił nam problem w sposób bardzo jasny. Kobiety niejednokrotnie kojarzone były właśnie z alkoholem. Spełniał on podobną rolę co kobieta. Ta, poprzez małżeństwo spajała dwa rody, tworzyła i umacniała sojusze, przywracała pokój. Jest możliwe, że kobieta pełniła jeszcze jedną funkcję, jeśli chodzi o jej związki z alkoholem. Część badaczy przypisuje jej rolę odpowiedzialnej za piwowarstwo, ponieważ ów proces wzrastania jest nieco tajemniczy, przez co kojarzy się z kobiecymi przymiotami w dziedzinie magii. Stąd rola roznosicielki alkoholu także może wiązać się z bogami. Przykład tego widać w Beowulfie:

„Przez salę chodziła teraz królowa helmindzka

Zanosząc wszystkim, młodym i starym, ozdobny kielich.

I nadeszła chwila, w której wielka pani pokryta pierścieniami

Stanęła przed Beowulfem. Pozdrowiła gauckiego księcia i mądrymi słowami

Podziękowała bogu, że przyjął jej prośbę […]

Przyjął kielich nieustraszony Wedra.”

 

duguþe ond geogoþe dǣl ǣghwylcne,

sinc-fato sealde, oþ þæt sǣl ālamp,

þæt hīo Bēowulfe, bēag-hroden cwēn,

mōde geþungen, medo-ful ætbær;

625grētte Gēata lēod, Gode þancode

wīs-fæst wordum, þæs ðe hire se willa gelamp,

þæt hēo on ǣnigne eorl gelȳfde

fyrena frōfre. He þæt ful geþeah,

wæl-rēow wiga, *æt Wealhþēon (Beowulf, 620-629).

Królowa, przekazując kielich przy dziękczynieniu bogom, staje się poprzez alkohol medium pomiędzy bogami a wojownikami.

Obecność wspólnego pucharu to także dogodny moment na czynienie przysiąg i obietnic. Zobrazowano ten fakt w Helgakvida Hjorvardssonar (30-31):

„Hedinn był w domu u ojca, króla Hjorwarda w Norwegii. W wigilię jolu jechał samotnie z boru do domu i spotkał czarownicę, (która) jechała na wilku i miała żmije jako cugle, (i która) zaofiarowała Hedinnowi, że będzie mu towarzyszyć. «Nie» – odpowiedział. Rzekła: «Zapłacisz za to przy pucharze ślubowania». Wieczorem było składanie ślubów: przyprowadzono odyńca ofiarnego, mężowie położyli na nim ręce i składali uroczyste przyrzeczenia przy pucharze ślubnym. Hedinn złożył przysięgę, że posiądzie Swawę, ukochaną Helgiego, swojego brata i żałował tego tak bardzo, że poszedł w świat błędnymi ścieżkami.”

Użyty w oryginale wyraz „bragarfulli” może oznaczać „puchar nad którym składa się uroczyste przysięgi”. Podobne przykłady odnajdziemy w Malshattakvaedi, Heidreks saga i w Landnamabók, w której Holmstein obiecuje podczas uczty, że weźmie ślub z Helgą Arnardóttur. Również ofiarowanie kielicha mężczyźnie przez kobietę może wyrażać jej chęć do zamążpójścia. Kontrakt zostawał zawarty, jeśli mężczyzna przyjął puchar. Tym samym puchar to metaforyczna zmiana przeznaczenia mężczyzny.

Bogowie często przedstawiani są jako osoby, do których wznosi się toasty, prosi się ich o dary, składa przyrzeczenia. Przykład z Sagi o Hakonie Dobrym: “Ogień płonął na środku świątyni, nad nim wieszano kotły, a przez ogień podawano pełne kielichy. Organizator święta i wódz w jednej osobie, błogosławił pełne kielichy oraz mięso ofiar. Jako pierwszy opróżniano kielich Odyna, za zwycięstwo i potęgę króla, potem kielichy Njorda i Freji – za pokój i dobre zbiory. Potem wielu miało w zwyczaju opróżniać kielichy. Następnie goście spełniali kielich ku pamięci podróżujących przyjaciół, zwany kielichem wspomnienia.” (Saga o Hakonie Dobrym, 16).

W Fagrskinnie król Sveinn również zwraca się do bogów, jednak on czyni to ku pamięci swojego ojca. Ma to dwa cele, po pierwsze uczczenie pamięci króla, po drugie: legalizację przejęcia władzy przez jego następcę. Podobny manewr został zastosowany w Olafr saga Tryggvasonar. Taki toast ku pamięci nazywał się „minni”. Inny przykład „minni” znajdujemy w Bosa saga, w której podczas wesela wznosi się toasty do bogów: najpierw do Thora, potem do innych Asów, trzeci ku pamięci Odyna, a czwarty dla Freyji.

            Na koniec Remigiusz przybliżył nam prawodawstwo związane z tworzeniem alkoholu. Przeczytał fragment Frostaþingslǫg.

            Z dyskusji wynikło, że alkohol odgrywał w średniowieczu dużą rolę w świecie skandynawskim. Związany był z mitologią oraz świętami religijnymi takimi jak np. dísablót; wyraźna i zrozumiała jest obecność alkoholu na ucztach u królów gdzie występuje też jako medium pomagające w składaniu przysiąg i zawieraniu małżeństwa. Na koniec zaś, wyraźnie jest elementem życia codziennego a nawet prawodawstwa, które wręcz nakazuje warzenie świątecznego piwa. Trudno jest sobie wyobrazić alkohol spełniający tak złożony zespół funkcji w świecie współczesnym. Ale czy aby na pewno?

Posłowie

Tak, temat kolejnego Spotkania okazał się zdecydowanie mniej straszny, aniżeli Obawy części Nieobecnych. Kuźnia Młodych Naukowców też nie jest straszna (ciekawe: wychodziło kiedyś studenckie czasopismo, „Kuźnia Młodych Historyków”), Obawy co do publicystyki mamy jednak nadal… Obecni ponownie udowodnili Światu, że można spotykać się w celach naukowych, chcąc tego, a nie: tylko musieć. Ich nikt do tego nie zmusza! Inna rzecz, że przyjemne z pożytecznym też połączyć warto i zachować umiar też we wszystkim warto. Co jeszcze warto? Bez żadnych wątpliwości trzeba takie inicjatywy popierać. Zresztą, starsi koledzy od tego są, żeby wspierać młodszych, od których mogą też wiele się nauczyć. Partnerska współpraca jest w tej grze wsparciem dla obu stron… A czym są Old Norse Studies? Jest to poważnie niezwykła Przygoda i jedno z tych Wyzwań naukowych, które w pełni zaczyna się rozumieć i doceniać dopiero podejmując je w takich miejscach, jak na przykład Rzeszów i Katowice. Wyspy na szerokim Oceanie też są, bo na stopień warto jest się wspiąć wszędzie, ale ze stopnia można spaść (wszędzie). Czy zależy to tylko od Nas samych, czy jednak także od Innych, w których warto jest się czasem wsłuchać? A może wszystko jedynie w kopytach Kobyły historii?

(Nie)wtajemniczony, gościnnie

Zdjęcia: Klaudia Karpińska

Źródła:

Alvíssmál (http://etext.old.no/Bugge/alviss.html)

Beowulf, pod redakcją Alfred John Wyatt, Viking Society Text Series 7. University College London: Viking Society for Northern Research, 1894.

Beowulf, pod redakcją S. Heaney, New York: Farrar, Straus and Giroux, 2000.

Den Ældre Gulaþings-lov, pod redakcją R. Keyser i A. Munch, In Norges Gamle Love indtil 1387 1., 1846.

Hávamál, pod redakcją H. Evans, 1986.

Pieśni Najwyższego (Hávamál), tłum. Apolonia Załuska-Strömberg, Edda poetycka, Warsszawa 1986.

Literatura:

Cleasby R., Vigfússon G.

1874         An Icelandic-English Dictionary, Oxford.

Enright M. J.

2013       Lady with a Meadcup: Ritual, Prophecy and Lordship in the European Warband from La Téne to the Viking Age, Dublin.

Kuusela T.

2014        Öl och mjöd under vikingatid, Maltesen 2, 2014 (Tema: Öl och religion).

Orel V.

2003        A Handbook of Germanic Etymology, Leiden.

Rood J.

2014      Drinking With Óðinn: Alcohol and Religion in Heathen Scandinavia, MA, Háskóli Íslands 15/4/2014.

Simek  R.

2007        Dictionary of Northern Mythology, Cambridge.

Węcowski M.

2011       Sympozjon czyli wspólne picie. Początki greckiej biesiady arystokratycznej (IX–VII w. p.n.e.).

Norse in the North

Old Norse and Viking Studies at Durham, Leeds and York

Hrafn Photography

The Different Faces of Photography

Senchus

notes on early medieval Scotland

ThorNews

Supplier of Norwegian Culture

NoCHs

Nordic Culture and History Higher Seminar at MIUN

Archeologia w Irlandii

odkrycia i zabytki archeologiczne w Irlandii

Halldor the Viking

The adventures of an Early Medieval re-enactor

X Century

Of Reenactment, Dark Ages & History

Pogezana

Truso Witch Project

Birkaprojektet

The Birka Project

Arkeologi Stockholm

Här bloggar Stockholms läns museums arkeologer om aktuella grävningar, forskningsprojekt och viktiga frågor som engagerar oss.

Languages, Myths and Finds

Exploring Norse and Viking heritage in communities around Britain and Ireland

Pora na Skandynawię

Oficjalna strona projektu Pora na Skandynawię

John Garth

2015 Fellow in Humanistic Studies at the Black Mountain Institute, Nevada, and author of Tolkien and the Great War

MITOWIECZE

obalamy głęboko zakorzenione mity wieków średnich

A Tolkienist's Perspective

A blog for fans of J.R.R. Tolkien, from complete beginners to avid enthusiasts, exploring the author's imaginary world, influential writing and cinematic adaptations.

ARCHEOPASJA

ARCHEOLOGIA NAJDALSZYCH ZAKĄTKÓW ŚWIATA

Gunthera miejsce w sieci

Pisaniu wielu ksiąg nie ma końca, a nadmierne rozmyślanie męczy ciało (Koh 12,12)

KNSA UR

Koło Naukowe Studentów Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego